ارتش شاهنشاهی ایران

امروز

دوشنبه 1386/05/01

مقایسه ای بین سوخوی24 و اف4 فانتوم

بهینه‏سازی سوخو24 های ایران

به گفتهء رسانه‏های نظامی غربی، ایران با توجه به دستیابی به سامانه‏های جنگ‏افزار راهبردی قدرتمند، به دنبال ایجاد قابلیتهای دفاعی دوربرد در تجهیزات خود است. از دیدگاه این منابع خبری، تهران توانایی‏های قابل ملاحظه‏ای برای ایجاد قابلیتهای عملیات سوختگیری هوایی پیشرفته در تجهیزات حملات هوایی خود که می‏توانند از سامانه‏های مذکور بهره گیرند در اختیار دارد و یکی از مهمترین آنها، بمب‏افکن Su-24MK نیروی هوایی اسلامی ایران (IRIAF) می‏باشد.

ایالات متحده در نیمهء دوم دههء 1970 میلادی ایران را به چندین هواپیمای سوخترسان هوایی همچون هواپیمای B707 مجهز به دو بوم و B747 مجهز به کاوشگر و چتر کندساز تجهیز کرد که بعدها به مخزن سوخت در بخش زیرین نیز مجهز گشتند. اگرچه هم‏اکنون نیروی هوایی اسلامی ایران دارای قابلیتهای سوخت‏رسانی هوا به هوای محدود می‏باشد. هر دو نوع هواپیمای مذکور که در حال حاضر در اسکادران ترابری نیروی هوایی واقع در پایگاه یکم شکاری تهران مستقر هستند، برای پشتیبانی از جنگنده‏های F-14A Tomcat مورد استفاده قرار می‏گیرند ولی برای سوخت‏رسانی به هواپیماهای روسی، تغییری در آنها داده نشده است.

بنابراین ایران با دو گزینه برای تسهیل قابلیتهای سوختگیری هوایی هواپیماهای Su-24MK مواجه است:

1) به دست آوردن یک غلاف کاوشگر و چتر کندساز جدید برای هواپیمای تانکر 747 و 707 از کشوری دیگر. (به احتمال زیاد روسیه)

2) یا ساخت آن به روش مهندسی معکوس از روی مدل آمریکایی موجود کاوشگر Su-24MK و این راهی است که ایرانی‏ها در گذشته ثابت کرده‏اند در آن تبحر زیادی دارند.

نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران (IRGCAF) وظیفه دارد بر برنامهء حملات راهبردی نظارت کند. جهاد خودکفایی سپاه پاسداران (سازمانی که برنامه‏های ویژه شامل ساخت و روزآمدسازی سامانه‏های راداری و جنگ‏افزارها را به اجرا در می‏آورد) نیز بر روزآمدسازی فناوری‏های ویژه در راستای پشتیبانی از برنامهء حملات دوربرد نظارت خواهد کرد. به گفته منابع آگاه، احتمالن ساخت و توسعهء سامانه‏های مهندسی معکوس شده از جمله این موارد خواهد بود.

به عنوان بخشی از این برنامه، نیروی هوایی، آموزشها و تمرینات پیشرفته‏ای را برای خلبانان ارشد خود آغاز کرده تا آنها تجربهء ماموریتهای دوربرد را که شامل تمرینهای سوختگیری هوایی بر فراز ایران و روسیه است به دست آورند. این مهم به دنبال توافقنامه همکاری استراتژیک که بین تهران و دمشق در نوامبر سال 2005 به امضا رسید تسهیل گشته است. در یکی از بندهای این توافقنامه، سوریه به عنوان یک پایگاه هوایی برای ج.ا ایران در نظر گرفته شده است. بدین ترتیب دمشق به هواپیماهای نیروی هوایی ج.ا ایران اجازه می‏دهد تا پس از بازگشت از ماموریت (درگیری با اهدافی در دریای مدیترانه) در مواقع اضطراری از پایگاههای نیروی هوایی سوریه برای فرود استفاده کند.

به گفته منابع مذکور، این امر در یادداشت تفاهم همکاری نظامی که به تاریخ 16 ژوئن 2006 در تهران بین سردار سرتیپ مصطفی محمد نجار وزیر دفاع ج.ا ایران و همتای سوری وی سپهبد حسن علی ترکمانی به امضا رسید، تقویت شده است. در گفتگوهای مقدماتی قبل از یادداشت تفاهم 16 ژوئن نیز، تیمسار سرتیپ خلبان کریم قوامی فرمانده وقت نیروی هوایی ارتش اسلامی ایران و ژنرال علی حبیب رییس ستاد کل نیروی هوای مسلح سوریه برای انجام تمرینات هوایی ارتش در خاک سوریه بر روی هواپیماهای نیروی هوایی سوریه به منظور آشنایی آنها با ویژگیهای جغرافیایی منطقه به توافق رسیده بودند.

به نقل از رسانه ها، در برخی مواقع، تمرینات سوختگیری هوایی در خارج از پایگاه هفتم شکاری شیراز در هنگام شب و در ارتفاع بسیار پایین (1000 پا) و بیشتر با استفاده از هواپیماهای سوخت‏رسان 747 انجام می‏گیرد. این سناریوی عملیاتی شبیه‏سازی شده شامل سوختگیری جنگنده‏های ایرانی است که در هنگام شب و در ارتفاع پایین بر فراز مدیترانه به سوی هدف حرکت می کنند.

به گفته این منابع، خلبانان نیروی هوایی ج.ا ایران، برای استفاده از تاکتیکهای راداری پیشرفته، عوارض زمینی، مانور و اقدامات متقابل الکترونیکی به منظور غافلگیری دشمن، کاهش زمان خطر و کاهش فرصتهای رهگیری دشمن آموزش دیده اند. این منابع خاطرنشان می‏کنند نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به دنبال راههای جایگزینی برای دستیابی به تعداد کمی از این قابلیتهای بالقوه است که شامل تلاشهای جهاد خودکفایی برای توسعه سامانه‏های پرتاب شونده هوایی هواپیمای Su-24MK می‏باشد.

در پایان این سوال مطرح می‏شود که آیا ایران می‏تواند قابلیتهای دفاعی دوربرد خود را به میزانی توسعه دهد تا به یک تهدید راهبردی بالقوه برای قدرتهای منطقه که احتمال دارد مورد حمله ایران قرار گیرند تبدیل شود؟ این مسئله نکته‏ای قابل بحث است که ایران چگونه توسعهء این قابلیتها را انجام می‏دهد؟ آیا روش، تنها یک تاکتیک نیست که برای بازدارندگی تهاجمی و تقویت تصویری از افزایش قدرت منطقه‏ای این کشور طراحی شده است؟ همچنین ادعای ایران در مورد توسعه قابلیتهای پرتاب موشک از زیردریایی، به عنوان راهی برای پرتاب بالقوهء راهبردی، بدون شک اغراق‏آمیز است. نیروی دریایی اسلامی ایران در طول رزمآیش بزرگ ضربت ذوالفقار در 27 اوت 2006 ادعا کرده که پرتاب موشک طراحی شده سطح به سطح دوربرد ثاقب، از یک زیردریایی را به اجرا در آورده است. اگر چه برخی از منابع نظامی اعتقاد دارند که تصاویر منتشر شده به وسیلهء ترکیب یک فیلم از پرتاب موشک از یک قایق جنگی با فیلمی از زیردریایی ایران ساخته شده است. این منابع در ادامه خاطرنشان کرده‏اند ایران دارای سه‏گونه زیردریایی در کلاسهای کیلو، قدیر و نهنگ 1 (دو تای آخری زیردریایی‏های کوچکی هستند) است و هیچ کدام از آنها توانایی شلیک موشک را از زیر آب ندارند. به گفته این منابع، نیاز به خلق چنین تصوراتی از افزایش قابلیتهای نظامی، ناشی از تصمیم ایران برای ایجاد یک نیروی بازدارنده در منطقهء خلیج فارس در مقابل کشورهای عربی و جلوگیری از حمله به تاسیسات اتمی این کشور است.

اخیرن تعداد پرواز جنگنده های سوخوی24 مستقر در پایگاه شیراز افزایش یافته است و این جنگنده ها به مرتب، مشغول انجام عملیاتهای تمرینی، نظیر سوختگیری هوایی و پرتاب بمب و راکت هستند. همچنین به نظر می رسد تعداد این جنگنده ها نیز افزوده شده باشد.

IRIAF Su-24MK

جمهوری اسلامی ایران آخرین مشتری این جنگنده در خاورمیانه بود. ایران 12 فروند فنسر نوع D سفارش داد که نخستین فروند ان در سال 1992 تحویل داده شد. طبق گزارشهای موجود، میزان آموزش خلبانان Su-24MK ایرانی تا سال 1995 بسیار اندک بود، اما از آن زمان تاکنون بهبود و افزایش قابل ملاحظه‏ای داشته است، به طوری که خلبانان روسی که برای آموزش ایرانیان به شیراز آمده بودند از مهارت آنان در انجام مانور پیچیده سوختگیری هوایی، آن هم در ارتفاع بسیار پائین ابراز تعجب نموده بودند.

طبق گزارشهای موجود، تا میانه‏های دههء 1990 میلادی، حدود 4 فروند از Su-24MK ایرانی در سوانح هوایی از دست رفته بودند! اولين سانحهء سوخوي24 در ايران به تاريخ 17 بهمن سال 1371 به وقوع پيوست و در جريان آن، يك فروند سوخوي24 با يك فروند هواپيماي مسافربري Tu-154M كه در حال اوج‏گيري بود در حومهء تهران به يكديگر برخورد كردند و تمامي مسافران توپولف به همراه خدمهء دو هواپيما كشته شدند.

گزارشهایی نیز مبنی بر ارتقاء این جنگنده توسط کارشناسان داخلی ایران وجود دارد که از جملهء آنها می‏توان به افزودن امکان توانایی سوختگیری هوایی از سوخت‏رسان‏های KC-707 اشاره کرد. این جنگنده همچنین در حالت مسلح شده با جنگ‏افزارهای هدایت دقیق ساخت ایران از جمله خانواده بمبهای الکترواپتیکی «ستار» و «قدر» دیده شده است. همچنین فنسرهای ایرانی با یکپارچه‏سازی موشک چینی C-802 و نمونهء ساخت داخل آن (موشک ضدکشتی نور) به توانایی رزم دریایی قابل ملاحظه‏ای نیز دست یافته‏اند به نحوي كه اين هواپيماها، بدل به كابوس ترسناكي براي ناوهاي هواپيمابر مستقر در منطقه شده‏اند.

با توجه به عدم حضور فنسرهای ایران در آخرین مانور نظامی ارتش ایران که ضربت ذوالفقار نامیده می‏شد، گزارشاتی دال بر حضور این بمب‏افکن‏ها در روسیه جهت بهینه‏سازی سیستم‏ها درج گردید. امروزه به نظر می‏رسد فنسرهای ایران، علاوه بر گسترش حمل تسلیحات گوناگون نظیر موشک هوا به هوای Vympel R-73، موشک هوا به زمین Kh-59، موشک ضدکشتی AM-39 Exocet، مشمول برخی تغییرات در آویونیک و کابین نیز شده باشند. ضمن اینکه فنسرهای ایران به طور قطع دارای توان اجرای عملیات ضدرادار نیز می‏باشند که تاکنون در مورد نوع تسلیحات مخصوص این عملیات که در اختیار نیروی هوایی اسلامی ایران قرار گرفته است، اطلاعات دقیقی در دسترس قرار نگرفته است.

Su-24MK در برابرF-4E

* ميزان حمل مهمات:

در F-4E معادل 8480 كيلوگرم

در Su-24M معادل 8000 كيلوگرم

هر دو هواپيما، به ميزان تقريبن مشابهي مي‏توانند بارگذاري شوند، با اين تفاوت جنگندهء اف4، به دليل بالهاي ثابت، به فاصلهء بيشتري جهت برخاست يا فرود نيازمند است، هرچند كه اين امر، اهميت زيادي براي يك بمب‏افكن تاكتيكي ندارد، زيرا اين گونه هواپيماها از عمق خطوط دفاعي برخاست مي‏كنند و زمان برخاست اهميت بر كيفيت ماموريت آنها نمي‏گذارد.

امتياز فانتوم: 8 از 10

امتياز فنسر: 7 از 10

* مقدورات پروازي:

سوخوي24 با حداكثر سرعتي كه به سختي به ميزان 1340 كيلومتر بر ساعت مي‎‏رسد، تنها قادر است تا ارتفاع 11000 متري اوج بگيرد. موتورهاي توربوجت Al-21F بسيار پرمصرف، پرصدا و دودزا هستند و به همين دليل، برد عملياتي سوخوي24 در يك ماموريت ضربتي معمول با 3000 كيلوگرم مهمات، دو مخزن سوخت خارجي و پرواز به روش lo-lo-lo (حفظ ارتفاع پست در كل مسير پروازي) تنها به 560 كيلومتر مي‏رسد. با توجه به توانایی‏های بالای بمب‏افکن‏هایی نظیر F-111 و Tornado IDS، اين رقم براي يك بمب‏افكن تاكتيكي، بسيار كم و غيرقابل قبول محسوب مي‏شود، علي‏الخصوص اينكه اغلب مدلهاي صادراتي سوخوي24، فاقد غلاف سوختگيري هوايي هستند.

با توجه به سقف پروازی پائین سوخوي24، از اين بمب‏افكن نمي‏توان در ماموريتهايي كه نياز به اوج‏گيري به ارتفاع بالا، جهت گمراه كردن رادارهاي دشمن باشد، بهره گرفت، در حالي كه F-4E به راحتي به ارتفاع 60 هزار فوت و بالاتر نيز قادر است صعود نمايد. (F-4A توانسته بود به رکورد ارتفاع حدود 98 هزار فوت دست یابد)

نرخ اوج‏‏گيري سوخوي24 به دليل همان موتورهاي معيوب، تنها در يك دقيقه اول به رقم 150 متر بر ثانيه مي‏رساند و پس از آن، اين رقم كاهش مي‏يابد و در نهایت هواپیما دچار واماندگی (Stall) می‏شود، اما در F-4E هرچند موتورهاي J-79 نيز نسبت به موتورهاي توربوفن مورد استفاده در F-111 پرمصرف محسوب مي‏شوند، اما همين موتورها، به راحتي و با اندك مدتی استفاده از توان پس‏‎سوز، فانتوم را با 210 متر بر ثانيه به اوج آسمان مي‏رسانند. F-4E با موتورهاي توانمند و بدنهء‌ مستحكمي كه در اختيار دارد، به راحتي از پس گردشهاي تند و پرفشار برمي‏آيد و به همين دليل است كه مي‏تواند در نبردهاي نزديك هوايي نيز شركت كرده و با هواپيماهاي مهاجم دشمن، دست و پنجه نرم كند. F-4E قادر است به راحتي تا چند دقيقه، شتاب مثبت در اوج‏گيري و افزايش سرعت را حفظ نمايد، تواني كه تنها اندكي ضعيف‏تر از جنگندهء F-15 Eagle ارزيابي مي‏شود.

F-4E براي خارج شدن از تيررس جنگنده‏هاي دشمن، قادر است با رهاسازي مخازن خارجي سوخت، به راحتي با استفاده از پس‏سوز، سرعت خود را به بیش از 2 ماخ برساند، كه چنين تواني در هيچ كدام از مدلهاي سوخوي24 وجود ندارد. با توجه به احتمال درگيري سوخوي24 با شكاري‏هايي نظير F-15، F-16 و F/A-18، و با توجه به ضعف شديد سوخوي24 در نبردهاي نزديك يا دور هوايي، اين بمب‏افكن، تنها بايد با افزايش سرعت خود، از دسترس اين شكاري‏ها خارج شود كه به دليل ضعف موتورها، به احتمال زياد در اين امر موفق نخواهد بود و هدف موشكهاي آمرام شكاري‏هاي آمريكايي خواهد شد.

امتياز فانتوم: 8 از 10

امتياز فنسر: 3 از 10

* تسليحات ضربتي:

هر دو هواپيماي F-4E و Su-24MK داراي طيف گسترده و متنوعي از تسليحات قابل حمل هستند. سوخوي24، قادر است سه نوع موشك هوا به زمين هدايت شوند را حمل و پرتاب نمايد. (هدايت راديويي، هدايت تلويزيوني و هدايت ليزري) اين تنوع در حمل تسليحات، انتخاب خدمهء‌ سوخوي24 را در حمله به اهداف زميني در شرائط پراغتشاش (Jam mode) را آسان مي‏كند. به جز اين، سوخوي24 قادر است تا از موشكهاي مهلك و دوربرد ضدرادار Kh-31P و Kh-58 به تعداد دو فروند در هر هواپيما بهره ببرد و در عمليات ضدرادار (SEAD) و شكستن حلقهء پدافندي دشمن شركت نمايد. بدين ترتيب، در يك دستهء مثلن 5 فروندي از بمب‏‏افكن‏هاي سوخوي24، يك فروند با موشكهاي ضدرادار و هوا به هوا بارگذاري مي‏‎شود و چهار فروند ديگر نيز با بمب و موشكهاي هوا به زمين. بدين ترتيب با توجه به گيرنده‏هاي پرقدرت سوخوي24 در شناسايي رادار و موشكهاي سام دشمن، عمليات ضربتي با انهدام سايت پدافندي دشمن، با موفقيت به انجام خواهد رسيد، ضمن اینکه با موشکهای R-73 مانعی در برابر شکاری‏های دشمن ایجاد خواهد نمود.

سوخوي24 با موشكهاي ضدكشتي بسیار مهلک C-802 Noor بارگذاري مي‎شود كه در مقابل، F-4E جهت حمله به كشتي‏ها، تنها بايد به موشكهاي قديمي و ضعیف AGM-65A/B Maverick تكيه كند كه ضمن دقت خوب، برد كمي دارند. از اين رو، سوخوي24 در عمليات ضدكشتي و دریایی، كاملن برتر از فانتوم مي‏باشد، و به همین دلیل است که تعداد زیادی از سوخوهای24 هنوز در خدمت نیروی دریایی روسیه باقی مانده‏اند. به تازگي، F-4E هاي ايران با استفاده از غلاف خارجي Pave Tack، قادر شده‏اند موشكهاي هوا به زمين هدايت ليزري ناشناسي را شليك نمايند، هرچند كه برد و ميزان تخريب اين موشكها معلوم نمي‏باشد.

امتياز فانتوم: 4 از 10

امتياز فنسر: 9 از 10

* تسليحات هوا به هوا :

سوخوي24 براي دفاع هوايي، همانند بمب‏افكن F-111 و جنگندهء ضربتي Tornado IDS، تنها به دو موشك كوتاه‏برد هوا به هوا، آن هم از نوع Vympel R-60 مجهز مي‎شود كه اين موشكها بردي بين 3 تا 4 كيلومتر دارند و به هيچ وجه جوابگوي نيازهاي يك نبرد هوايي در قرن حاضر نيستند. به تازگي گفته مي‎شود سوخو24 هاي ايران پس از بهينه‏سازي در روسيه، به توانايي حمل دو يا چهار موشك هوا به هواي گرماياب و برد متوسط Vympel R-73 دست يافته‏اند. اين برنامهء‌ بهينه‏‎سازي، باعث دردسرهاي زيادي براي كارخانهء سوخوي روسيه شد و اين شركت را مشمول تحريم ايالات متحده نمود.

برخلاف سوخوي24 كه فاقد توانايي پرتاب موشكهاي راداري ميان‏‎برد مي‏باشد، جنگندهء F-4E قادر است با موشكهاي ميان‏برد هدايت راداري AIM-7E-2 كه بردي در حدود 35 تا 40 كيلومتر دارند تجهيز شود و خلبان فانتوم، با شليك اين موشكها و ساقط كردن هواپيماي دشمن، نيازي به وارد شدن در يك نبرد سنگين و نزديك هوايي نداشته باشد.

هرچند کسی انتظار ندارد بمب‏افکنی همانند سوخوی24 به کارزار نبرد هوایی فرستاده شود (حماقتی که توسط لیبی جهت رهگیری جنگنده‏های F-14 نیروی دریایی ایالات متحده با سوخوی20 انجام شد!) ولی از F-4E می‏توان برای رهگیری و شکار جنگنده‏های مهاجم دشمن نیز بهره برد، کما اینکه در زمان جنگ با عراق، فانتوم‏های ایران، بارها جنگنده‏های عراقی نظیر میگهای21 و 23 و سوخوی20 و 22 را ساقط کردند.

امتياز فانتوم: 7 از 10

امتياز فنسر: 3 از 10

* سيستم‏هاي آويونيك:

سوخوي24 را بايد مجموعهء پرنده از سيستم‏هاي كامپيوتري و آويونيكي ناميد. به جهت اينكه سوخوي24 در انجام عمليات ضربتي خود از تهديدات احتمالي دشمن به دور باشد، گيرنده‏ها و اخطارگرهاي گوناگوني در اين هواپيما نصب شده است كه خدمهء سوخوي24 را از رهگيري شدن و يا شليك موشك سام به فوريت باخبر مي‏‎سازند. رادار تعقيب عوارض زمين يا Terrain-Following Radar امكان پرواز در ارتفاعي بسيار پست را به صورت دست آزاد (Hands-Off) به خدمهء هواپيما مي‏دهند. چنين قابليتي تنها در بمب‏افكن آمريكايي F-111 تعبيه گشته بود و جنگندهء Tornado IDS نيز از اين قابليت بهره‏مند است. اما در F-4E، جهت پرواز در ارتفاع پست، بايد متكي به مهارت و تجربهء خلبان بود، ضمن اينكه پرواز ارتفاع پست در شب با جنگندهء F-4E، بدون استفاده از چنين سامانه‏اي تقريبن غيرممكن است، مگر اينكه محدودهء پروازي، منطقه‏اي بدون عوارض و تقريبن Flat باشد. در F-4E اخطارگر پرتاب موشک موجود است. همچنین یک غلاف خارجی به نام ALQ-119 جهت اغتشاش در رادارهای دشمن توسط F-4E حمل می‏شود، اما تنها در برابر موشکهای قدیمی SA-2 و SA-3 کارایی اندکی دارد. سیستم‏های اخطارگر F-4E تنها می‏توانند رهگیری شدن هواپیما را اطلاع دهند.