جمعه 1386/05/19
آذرخش و صاعقه از واقعیت تا تبلیغات
آذرخش و صاعقه: واقعیت یا تبلیغات ؟
Azarakhsh
Iranian upgraded F-5 Tiger
نيروي هوايي ارتش شاهنشاهی ایران، اولين نیروی هوایی در جهان بود كه هواپيماهاي F-5A/B موسوم به «جنگندهء آزادي» يا Freedom Fighter را در سال 1343 شمسي به خدمت گرفت. سابقه بسيار طولاني و ارزشمند پرسنل تعمير و نگهداري، هزينه اورهال پائين، مصرف سوخت كم، جثه كوچك هواپيما - كه باعث ميشد از ديد برخي رادارها مخفي بماند- همگي باعث شدهاند كه سالهاي طولاني شاهد پرواز اين شكاري خوش تركيب در آسمان كشورمان باشيم.
پس از خاتمه جنگ تحميلي، و با توجه به نیاز شدید نیروی هوایی به یک هواپیمای آموزشی، در سالهاي آعازين دهه 1370 شمسي، پروژهاي به نام سيمرغ در قالب تبديل هواپيماي F-5A (تك كابين) به F-5B (نوع دوكابين جهت آموزش خلبانان مبتدي) در شركت صنايع هواپيماسازي اصفهان (هسا) و شركت صنايع هواپيمايي ايران (صها) به اجرا درآمد و پرسنل سازمان صنايع دفاع و نيروي هوايي ارتش با موفقيت توانستند قطعات و قالبهاي لازم را جهت توليد نوع دو كابين هواپيماي F-5 توليد نمايند؛ اساس انجام این پروژه، زیربنای ایجاد برخی تغییرات در باقیماندهء ناوگان F-5 هایی گردید که دارای بدنهای با طول عمر کمتر بودند و میشد آنها را چندین سال دیگر نیز به خدمت گرفت.
اولين نمونهء F-5A در قالب پروژهء سيمرغ
آشنایی تعمیرکاران و پرسنل فنی هواپیماهای F-5 و همچنین شرائط حساس منطقه، باعث گردیده است که هرساله تغییراتی ظاهری بر روی تعدادی از F-5 های قدیمی نیروی هوایی اعمال شده و آنها را به عنوان هواپیمای ساخت ایران معرفی نمایند، در حالی که صنایع هوافضای ایران، از ساخت تایر، شیشهء کاناپی، قطعات سادهء موتور، آلات دقیق و آویونیک عاجز است اما سالهاست که بر طبل ساخت هواپیمای جنگی، آن هم جنگندهای پیشرفته و قابل رقابت با F/A-18 کوبیده میشود!
اندکی پس از آنکه قراردادهای میلیاردی خرید تسلیحات توسط عربستان و اسرائیل اعلام گردید، وزارت دفاع ایران، خبر از آزمایش هواپیمای جدید! آذرخش را داد. هواپیمایی که شش سال قبل نیز در حضور رهبر مذهبی ایران مورد آزمایش قرار گرفته بود، اینک می بایست با توجه به خرید 30 میلیارد دلاری اسرائیل و 20 میلیارد دلاری عربستان سعودی، بار روانی حاصل از عدم ورود به خدمت تسلیحات جدید هوایی به ارتش جمهوری اسلامی را بر دوش بکشد.
F-5 جدید که در باند اختصاصی شرکت صنایع هواپیماسازی ایران (هسا) در اصفهان و تقریبن بدون حضور خبرنگاران پرواز داده شد، به سطوح لبهء حملهء بال که در اصطلاح Leading Edge eXtension نامیده میشود و همچنین دو محفظهء تنفس جهت خنک کردن موتورها (ram-air inlet) مجهز شده است. سطوح فوق که به اختصار LEX نامیده میشوند، در هواپیماهای پیشرفتهای چون F/A-18 و Su-34 و AV-8 Harrier به کار گرفته شده اند.
LEX چیست؟
زائدههای توسعه یافته (LEX) در واقع سطوحی هستند که به قسمت جلوی بالهای هواپیماهای جنگی پیشرفته افزوده شدهاند تا جریان متعادل هوا را به هنگام پرواز در زوایای بالای حمله ایجاد کنند. این سطوح، اغلب مثلثی شکل هستند، و از قسمت ریشهء بال تا قسمتی نزدیک به کابین در امتداد بدنه حرکت داده میشوند. این زائده ها اندازه ای در حدود یک وجب دارند و از یک متر کمتر هستند. در حقیقت، این زائدهها، بالهای دلتاشکل کوچکی هستند که به قسمت جلویی بالها، پیوند زده شدهاند.
به هنگام پرواز با سرعت کروز (سرعت گشتزنی عادی هواپیما) سطوح LEX تاثیر اندکی دارند، در حالی که به هنگام افزایش زاویهء حمله، نظیر حالتی که در نبردهای نزدیک هوایی زیاد اتفاق میافتد، سطوح LEX اقدام به تولید جریانهای حلقوی (گردابی) سرعت بالا میکنند که این جریانها تا نوک بالها باقی میمانند. بر اساس قانون برنولی، در این حالت، حداقل فشار به نوک بالها وارد میشود و این امر افزایش نیروی برا در نقطهء عادی واماندگی (Stall) را به وجود آورده و بدین سان، هواپیما قادر میشود در زوایای بالاتر پرواز کرده و دچار واماندگی نشود.
مشخصترین جنگندهای که از این سطوح بهره میبرد، F/A-18 Hornet میباشد. نمونهء اولیه سوخوی27 که Cy-27C نامیده میشد، به دلیل طراحی بسیار ضعیف سطوح LEX دچار سانحه گردید که دلیل این امر نیز، یخزدگی این سطوح در زوایای بالای 5 درجه بود. مشکل سوخوی27 در نهایت با اصلاح سیستم کامپیوتری FBW رفع گردید.
در حقیقت سطوح LEX باعث افزایش فوقالعادهء قدرت مانورپذیری هواپیما میشوند و جنگنده به وسیله دارا بودن این سطوح است که قادر به انجام مانورهای سنگینی نظیر Pugachev's Cobra ، Cobra Turn و Frolov Chakra میگردد.
هواپیمایی که شش سال قبل نیز در حضور رهبر مذهبی ایران مورد آزمایش قرار گرفته بود، اینک می بایست با توجه به خرید 30 میلیارد دلاری اسرائیل و 20 میلیارد دلاری عربستان سعودی، بار روانی حاصل از عدم ورود به خدمت تسلیحات جدید هوایی به ارتش جمهوری اسلامی را بر دوش بکشد.
Fly By Wire
با عنايت به موارد فوق، در بهينهسازي هواپيماي F-5E باید «سیستم کامپیوتری کنترل پرواز» که در اصطلاح Fly By Wire یا FBW نامیده میشود، نصب شده باشد. ادعا شده است که این سیستم را شرکت MATSA یا Air Force Technology and Electronic Centre تولید کرده و پیشتر نیز ادعا شده بود بر روی جنگندهء صاعقه که یک جنگندهء F-5A با دو سکان عمودی اریب بود، مورد آزمایش قرار گرفته است.
موتور RD-33 یا J-85 ؟
دو موتور توربوفن RD-33 ساخت كليموف، توان و چالاكي ويژهاي میتوانند به آذرخش و صاعقه ببخشند. اين جنگندها با موتور RD-33 و استفاده از پسسوز، ميتوانند به راحتي به سرعتهايي بين 1.6 تا 1.8 ماخ و حتا بالاتر دست يابند. در تصاویر و فیلمهای منتشر شده از صاعقه، و همچنین تنها تصویری که از آذرخش ثبت شده است، تفاوت چندانی بین اندازهء ظاهری موتورهای آن با F-5 مشاهده نمیشود، از این رو، به نظر میرسد تغییرات اعمالی در F-5، اندکی بهبودسازی عملکرد موتورهای J-85 و افزودن سطوح کنترلی LEX میباشد.
صاعقه یا آذرخش؟
نکتهء بسیار مهم این است که صاعقه و آذرخش، هر دو طرح های دگرگون شدهای از جنگندهء اف-5 میباشند و هچیکدام را نمیتوان یک محصول تولیدی مستقل نامید، اما باید توجه کرد که صاعقه، شباهت زیادی به آذرخش ندارد و در ساخت آن، به جای شرکت صها (IACI)، «مرکز تکنولوژی نیروی هوایی و صنایع الکترونیک» (MATSA) همکاری داشتهاند. از نظر شکل ظاهری، سکانهای اریب صاعقه را میتوان مهمترین تغییر آن نسبت به F-5 و آذرخش دانست.
علیالظاهر، مقامات مسئول جمهوری اسلامی، به اطلاق نامهای جدید، علاقهء وافری دارند و برای هر تغییر جزئی یا انجام بهینهسازی اندک روی هواپیماهای بسیار قدیمی، از اسامی جدید استفاده میکنند. برای مثال برنامهء تولید هواپیمای آموزش «تذآرو» را در نظر بگیرید که در مقاطع گوناگون زمانی، با اسامی «رعد» ، «تندر» و در نهایت «تذآرو» نامیده شده است!
موتور توربوفن J-85 ؟ !
نکتهء قابل توجه دیگر این است که ادعا شده است موتور توربوجت J-85 مورد استفاده در جنگندهء F-5E، با یک موتور توربوفن و کممصرف و دارای پسسوز بهینهسازی شده بر اساس همان J-85، جایگزین شده است که تکنولوژی آن، بر اساس موتور توربوفن TF-30 P414A میباشد. این موتور بهینهشدهء J-85، دارای کشش بالاتر و قابل ملاحظهای نسبت به مدل قدیمی خود میباشد. شاید بدین جهت است که در قسمت انتهایی موتور، دو مکان تنفس جهت خنک کردن موتور تعبیه شده است و این نشان از امکانپذیرکردن استفاده از حداکثر قدرت موتور و کنترل حرارت آن میباشد.
رادار کنترل آتش
در نمونهء پرواز داده شدهء صاعقه، به نظر میرسید این جنگنده فاقد رادار است و در واقع همان جنگندهء F-5A میباشد که به دو سکان اریب مجهز گشته است و مخازن خارجی سوخت مستقر در دو نوک بالها حذف شدهاند.
همچنین به نظر میرسید بر خلاف تبلیغاتی که ادعا داشت بر روی صاعقه و آذرخش از رادار N019 ساخت فازاترون استفاده شده است، تاکنون هیچگونه مدرک و خبری دال بر همکاری روسها برای فروش یا انتقال تکنولوژی رادار و یا حتا نصب یک رادار بومی بر روی این جنگندهها مشاهده نشده است، به نحوی که در اولین آزمایش رزمی هواپیما صاعقه، که در برابر دوربینهای فیلمبرداری صورت گرفت، به جای پرتاب بمب یا موشکهای هدایت شونده که میتوانست تاثیر بهسازیی در تغییر نگرش جهانیان به تواناییهای بومی نیروی هوایی جمهوری اسلامی داشته باشد، تنها اقدام به پرتاب چند راکت 70 م م غیرهدایت شونده گردید!
تبلیغات به جای حقیقت
به نظر میرسد تعداد دو یا سه جنگندهء F-5A/E مشمول برخی تغییرات جزئی ظاهری شدهاند و هرچند وقت یکبار، بسته به ملاحظات سیاسی و یا فشارهای خارجی، هرکدام به نوبت در مانورهای نظامی به مدت اندکی پرواز داده میشوند تا انتقادات و تصورات مبنی بر ضعف شدید نیروی هوایی جمهوری اسلامی و همچنین عدم خرید هواپیماهای جنگی جدید، تحت الشعاع قرار گیرند.
